Κατηγορία: Υγεία

Ένας πόνος στη μέση που μετά από λίγες ημέρες “κατεβαίνει” στον γλουτό και στο πόδι τρομάζει περισσότερο από έναν απλό πιασμένο μυ. Συχνά πίσω του βρίσκεται ένας δίσκος της οσφυϊκής μοίρας που πιέζει ένα νεύρο. Τα καλά νέα, σύμφωνα με τους μεγάλους οργανισμούς υγείας, είναι ότι στους περισσότερους ανθρώπους τα συμπτώματα υποχωρούν σταδιακά χωρίς χειρουργείο. Αξίζει όμως να ξέρετε τι ακριβώς συμβαίνει, τι βοηθά και ποια σημάδια δεν περιμένουν.

Τι συμβαίνει μέσα στον δίσκο

Ανάμεσα στους σπονδύλους υπάρχουν οι μεσοσπονδύλιοι δίσκοι, που λειτουργούν σαν αμορτισέρ στις κινήσεις. Κάθε δίσκος έχει έναν ανθεκτικό εξωτερικό δακτύλιο και ένα μαλακό, ζελατινώδες κέντρο. Όπως εξηγεί η Mayo Clinic, κήλη δημιουργείται όταν το μαλακό κέντρο σπρώχνεται προς τα έξω μέσα από μια ρωγμή του εξωτερικού δακτυλίου. Η βλάβη αυτή εμφανίζεται συχνότερα στη μέση και μπορεί να πιέσει κάποιο γειτονικό νεύρο.

Τις περισσότερες φορές δεν φταίει μία μόνο κίνηση. Ο δίσκος φθείρεται σταδιακά με την ηλικία και γίνεται πιο ευάλωτος. Το σήκωμα βάρους με τη μέση αντί με τα πόδια ή η στροφή του κορμού την ώρα που σηκώνουμε κάτι μπορούν να συμβάλουν, ενώ σπάνια η αιτία είναι ένας τραυματισμός.

Πώς ξεχωρίζει ο πόνος της κήλης

Η Αμερικανική Ακαδημία Ορθοπαιδικών Χειρουργών (AAOS) περιγράφει μια τυπική εικόνα: πόνος χαμηλά στη μέση για μερικές ημέρες και στη συνέχεια οξύς, διαπεραστικός πόνος που ξεκινά από τον γλουτό και κατεβαίνει στο πόδι, η γνωστή ισχιαλγία. Μπορεί να συνυπάρχουν:

• μούδιασμα ή μυρμήγκιασμα στο πόδι ή στο πέλμα,
• αδυναμία στο πόδι ή στο πέλμα,
• πόνος που δυναμώνει με το γέλιο, τον βήχα, το φτέρνισμα ή με συγκεκριμένες κινήσεις.

Υπάρχουν και άνθρωποι που έχουν κήλη χωρίς κανένα σύμπτωμα. Γι’ αυτό η εικόνα στη μαγνητική από μόνη της δεν λέει όλη την ιστορία: μετρά το πώς ταιριάζει με όσα νιώθετε.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η εκτίμηση ξεκινά από το ιστορικό και τη φυσική εξέταση. Ο γιατρός ελέγχει τη μυϊκή δύναμη, την αισθητικότητα και τα αντανακλαστικά. Συχνά κάνει και τη δοκιμασία ανύψωσης του τεντωμένου ποδιού με τον ασθενή ξαπλωμένο ανάσκελα: αν προκληθεί πόνος κάτω από το γόνατο, αυτό συνηγορεί υπέρ της κήλης. Η μαγνητική τομογραφία απεικονίζει καθαρά τους μαλακούς ιστούς και τους δίσκους, επιβεβαιώνει τη διάγνωση και δείχνει ποιο νεύρο επηρεάζεται.

Την ίδια σειρά, ιστορικό, φυσική εξέταση και μαγνητική τομογραφία, περιγράφει και ο Δρ. Ηλίας Χ. Παπαδόπουλος, χειρουργός σπονδυλικής στήλης, στη σελίδα του για την κήλη μεσοσπονδύλιου δίσκου, όπου αναφέρονται και οι επιλογές συντηρητικής και χειρουργικής αντιμετώπισης.

Τι βοηθά τις πρώτες εβδομάδες

Η εθνική υπηρεσία υγείας της Βρετανίας (NHS) αναφέρει ότι η κατάσταση συνήθως βελτιώνεται αργά με ξεκούραση, ήπια άσκηση και παυσίπονα. Συστήνει να επιστρέφετε σταδιακά σε ήπια δραστηριότητα, όπως περπάτημα, κολύμπι και γιόγκα, μόλις μπορέσετε. Η πολυήμερη ακινησία δεν προτείνεται: η AAOS μιλά για μία με δύο ημέρες ανάπαυσης στο κρεβάτι και μετά προοδευτική επιστροφή στην κίνηση, με ελεγχόμενες κινήσεις.

Στη συντηρητική αγωγή μπορεί να ενταχθούν, πάντα με καθοδήγηση γιατρού:

• αντιφλεγμονώδη φάρμακα για τον πόνο,
• φυσικοθεραπεία με ασκήσεις ενδυνάμωσης για τη μέση και τους κοιλιακούς,
• επισκληρίδιες εγχύσεις κορτικοστεροειδών για τη φλεγμονή, σε επιλεγμένες περιπτώσεις.

Σύμφωνα με την AAOS, οι περισσότεροι ασθενείς βελτιώνονται σταδιακά μέσα σε ημέρες έως εβδομάδες, ενώ η πλήρης υποχώρηση των συμπτωμάτων μπορεί να χρειαστεί περίπου τρεις με τέσσερις μήνες. Στο διάστημα αυτό οι θεραπείες ανακουφίζουν τα συμπτώματα, όσο ο οργανισμός απορροφά φυσιολογικά το υλικό της κήλης.

Πότε χρειάζεται γιατρός και πότε είναι επείγον

Η Mayo Clinic συστήνει ιατρική εκτίμηση όταν ο πόνος από τη μέση ή τον αυχένα απλώνεται στο πόδι ή στο χέρι, ή όταν εμφανιστεί μούδιασμα, μυρμήγκιασμα ή αδυναμία. Το NHS προσθέτει ότι πρέπει να απευθυνθείτε σε γιατρό αν τα παυσίπονα δεν βοηθούν, αν ο πόνος δεν υποχωρεί μετά από λίγες εβδομάδες, ή αν συνοδεύεται από υψηλό πυρετό, ανεξήγητη απώλεια βάρους, πρήξιμο στην πλάτη ή πόνο που χειροτερεύει τη νύχτα.

Ορισμένα σημάδια θέλουν άμεση μετάβαση στα επείγοντα, γιατί μπορεί να δείχνουν πίεση στις ρίζες των νεύρων στο κάτω μέρος του σπονδυλικού σωλήνα (σύνδρομο ιππουρίδας):

• μούδιασμα γύρω από τα γεννητικά όργανα, τους γλουτούς ή στο εσωτερικό των μηρών,
• αδυναμία ούρησης ή απώλεια ελέγχου ούρων ή κοπράνων,
• απώλεια αίσθησης ή αδυναμία στα πόδια που επιδεινώνεται,
• πόνος στη μέση μετά από σοβαρό ατύχημα.

Πότε συζητιέται το χειρουργείο

Η επέμβαση δεν είναι το πρώτο βήμα. Σύμφωνα με την AAOS, εξετάζεται όταν η συντηρητική αγωγή δεν έχει αποδώσει μετά από εύλογο χρονικό διάστημα, ή όταν υπάρχει μυϊκή αδυναμία, δυσκολία στο περπάτημα ή διαταραχή στον έλεγχο της κύστης και του εντέρου. Η πιο συνηθισμένη επέμβαση είναι η μικροδισκεκτομή: μέσα από μικρή τομή και με τη βοήθεια μικροσκοπίου αφαιρείται το τμήμα του δίσκου που πιέζει το νεύρο.

Μετά το χειρουργείο, η αποκατάσταση περιλαμβάνει συνήθως πρόγραμμα βαδίσματος και ειδικές ασκήσεις ενδυνάμωσης, με περιορισμούς για μερικές εβδομάδες στο σκύψιμο, στο σήκωμα βάρους και στις στροφές του κορμού. Η AAOS σημειώνει επίσης ότι η κήλη μπορεί να επανεμφανιστεί, είτε ακολουθηθεί συντηρητική είτε χειρουργική αντιμετώπιση. Η απόφαση είναι πάντα εξατομικευμένη και λαμβάνεται μαζί με τον θεράποντα γιατρό.

Συνήθειες που προστατεύουν τη μέση

Οι παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο είναι σε μεγάλο βαθμό γνωστοί: το επιπλέον σωματικό βάρος, η σωματικά απαιτητική εργασία, το κάπνισμα, η πολύωρη οδήγηση, η έλλειψη άσκησης και το οικογενειακό ιστορικό. Για την πρόληψη, η Mayo Clinic προτείνει:

• τακτική άσκηση που δυναμώνει τους μυς του κορμού,
• σωστή στάση του σώματος,
• διατήρηση υγιούς βάρους,
• αποφυγή του καπνού.

Ο πόνος που κατεβαίνει στο πόδι δεν σημαίνει αυτόματα χειρουργείο, ούτε όμως είναι κάτι που αγνοούμε. Η ήπια κίνηση και ο χρόνος βοηθούν τους περισσότερους, και η έγκαιρη εξέταση από ειδικό δείχνει αν χρειάζεται κάτι παραπάνω. Το κείμενο αυτό είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά την ιατρική συμβουλή.

Πηγές

• NHS, Slipped disc. https://www.nhs.uk/conditions/slipped-disc/
• Mayo Clinic, Herniated disk – Symptoms and causes. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/herniated-disk/symptoms-causes/syc-20354095
• American Academy of Orthopaedic Surgeons (OrthoInfo), Herniated Disk in the Lower Back. https://www.orthoinfo.org/diseases–conditions/herniated-disk-in-the-lower-back

Ο πόνος στο αυτί που ξυπνά ένα παιδί στις δύο τα ξημερώματα, μια ρινορραγία που δεν λέει να σταματήσει Κυριακή μεσημέρι ή ένας πονόλαιμος με πυρετό την παραμονή μιας αργίας είναι από τα πιο συνηθισμένα προβλήματα αυτιού, μύτης και λαιμού που εμφανίζονται όταν τα ιατρεία είναι κλειστά. Η αναζήτηση για εφημερεύον ΩΡΛ στην Αθήνα ξεκινά συνήθως μέσα στο άγχος. Βοηθά να ξέρετε από πριν τρία πράγματα: ποια σημάδια θέλουν αμέσως ασθενοφόρο, τι μπορείτε να κάνετε με ασφάλεια στο σπίτι και πού απευθύνεστε για όλα τα υπόλοιπα.

Πρώτα το σημαντικό: πότε καλείτε 166 ή 112

Ορισμένα συμπτώματα από αυτί, μύτη ή λαιμό δεν περιμένουν επίσκεψη γιατρού. Σύμφωνα με το NHS, για πονόλαιμο ζητάτε αμέσως βοήθεια έκτακτης ανάγκης όταν υπάρχει:

• δυσκολία στην αναπνοή ή αδυναμία κατάποσης,
• σάλιο που τρέχει από το στόμα, γιατί μπορεί να σημαίνει ότι ο ασθενής δεν μπορεί να καταπιεί,
• οξύς, σφυριχτός ήχος στην αναπνοή (στρίδορας),
• βαριά συμπτώματα που χειροτερεύουν γρήγορα.

Για τη ρινορραγία, το NHS συστήνει επείγουσα εκτίμηση όταν η αιμορραγία κρατά περισσότερο από 10 έως 15 λεπτά, όταν φαίνεται υπερβολική, όταν ο ασθενής καταπίνει τόσο αίμα που κάνει εμετό, όταν ξεκίνησε μετά από χτύπημα στο κεφάλι ή όταν συνοδεύεται από αδυναμία, ζάλη ή δυσκολία στην αναπνοή. Και ο ίλιγγος θέλει άμεση βοήθεια όταν συνοδεύεται από διπλή όραση ή απώλεια όρασης, απώλεια ακοής, δυσκολία στην ομιλία ή αδυναμία, μούδιασμα και μυρμήγκιασμα σε χέρι ή πόδι.

Στην Ελλάδα, το 166 είναι ο αριθμός του ΕΚΑΒ και, όπως αναφέρει το Υπουργείο Υγείας, η κλήση γίνεται χωρίς χρέωση. Στο τηλέφωνο δίνετε τον αριθμό σας, την ακριβή διεύθυνση με σημεία αναφοράς και δεν κλείνετε πρώτοι τη γραμμή. Το 112 είναι ο ενιαίος ευρωπαϊκός αριθμός έκτακτης ανάγκης και λειτουργεί επίσης στη χώρα μας.

Ρινορραγία: τι κάνετε μέχρι να σταματήσει

Μέχρι να σταματήσει η αιμορραγία ή να δείτε γιατρό, το NHS προτείνει τα εξής:

• καθίστε και γείρετε το σώμα μπροστά, με το κεφάλι προς τα εμπρός και το στόμα ανοιχτό,
• πιέστε τη μύτη ακριβώς πάνω από τα ρουθούνια για 10 έως 15 λεπτά,
• αναπνέετε από το στόμα,
• μια παγοκύστη τυλιγμένη σε πετσέτα μπορεί να βοηθήσει, αν και τα στοιχεία γι’ αυτό είναι περιορισμένα.

Η σωστή στάση είναι με το σώμα γερμένο μπροστά. Αν η ρινορραγία συνεχίζεται πάνω από 10 με 15 λεπτά παρά την πίεση, δεν περιμένετε άλλο. Το NHS συμβουλεύει επίσης να μην οδηγεί ο ίδιος ο ασθενής προς το νοσοκομείο, αλλά να τον μεταφέρει κάποιος άλλος ή να κληθεί ασθενοφόρο.

Πόνος στο αυτί: πότε θέλει γιατρό τις ίδιες ώρες

Ο πόνος στο αυτί έχει πολλές αιτίες. Το NHS αναφέρει, μεταξύ άλλων, λοίμωξη του αυτιού, γρίπη ή κρυολόγημα όταν υπάρχει πυρετός, συσσώρευση κυψελίδας, προβλήματα στα δόντια και αμυγδαλίτιδα. Στο σπίτι, ένα ζεστό πανί πάνω στο αυτί μπορεί να ανακουφίσει. Δεν βάζετε μπατονέτες ή άλλα αντικείμενα μέσα στο αυτί και δεν προσπαθείτε να αφαιρέσετε μόνοι σας την κυψελίδα. Για παυσίπονο, ρωτήστε γιατρό ή φαρμακοποιό, ειδικά όταν πρόκειται για παιδί.

Σύμφωνα με το NHS, χρειάζεται ιατρική εκτίμηση χωρίς καθυστέρηση όταν:

• ο πόνος κρατά περισσότερο από 2 έως 3 ημέρες,
• υπάρχει πρήξιμο γύρω από το αυτί,
• τρέχει υγρό από το αυτί,
• υπάρχει απώλεια ή αλλαγή στην ακοή,
• παιδί κάτω των 2 ετών πονά και στα δύο αυτιά.

Πονόλαιμος με πυρετό: τι βοηθά και τι σας ανησυχεί

Για τον απλό πονόλαιμο, το NHS προτείνει γαργάρες με χλιαρό αλατόνερο, άφθονο νερό, δροσερές ή μαλακές τροφές, ξεκούραση και αποφυγή του καπνίσματος και των χώρων με καπνό. Ζητάτε όμως γρήγορα γιατρό όταν ο πονόλαιμος συνοδεύεται από πολύ υψηλό πυρετό ή ρίγη, από σημάδια αφυδάτωσης, όπως λιγότερα και πιο σκούρα ούρα, ή όταν ο ασθενής έχει εξασθενημένο ανοσοποιητικό, για παράδειγμα λόγω διαβήτη ή χημειοθεραπείας. Λόγος να ζητήσετε βοήθεια είναι και η δική σας ανησυχία για τα συμπτώματα.

Τι κάνει ένας εφημερεύων ΩΡΛ στο σπίτι

Για όσα δεν είναι επείγοντα αλλά δεν μπορούν να περιμένουν ως το πρωί της Δευτέρας, υπάρχει η επίσκεψη ειδικού στο σπίτι. Ένας εφημερεύων ΩΡΛ στην Αθήνα καλείται συνήθως για ωτίτιδα σε παιδί ή ενήλικα, με ή χωρίς πυρετό, για πονόλαιμο με πυρετό και πρησμένους αδένες, για ρινορραγία που υποτροπιάζει ή δεν σταματά εύκολα, για ίλιγγο με ναυτία, για βουλωμένα αυτιά από κυψελίδα και για ξένα σώματα σε μύτη ή αυτί.

Στην επίσκεψη ο γιατρός παίρνει ιστορικό, εξετάζει το αυτί με ωτοσκόπιο, ελέγχει λαιμό και μύτη, ψηλαφά τους αδένες, ξεκινά τοπική ή συστηματική αγωγή όπου χρειάζεται και δίνει οδηγίες για την παρακολούθηση. Η υπηρεσία λειτουργεί όλο το 24ωρο, και τις νύχτες, τα Σαββατοκύριακα και τις αργίες, ενώ το κόστος συζητείται πριν από την επίσκεψη. Αν πάντως τα συμπτώματα ταιριάζουν με τα σημάδια της πρώτης ενότητας, η σωστή κίνηση παραμένει το 166.

Πού απευθύνεστε στην Αθήνα εκτός ωραρίου

Αν χρειάζεστε νοσοκομείο αλλά όχι ασθενοφόρο, πρέπει να ξέρετε ποιο εφημερεύει. Το Υπουργείο Υγείας αναφέρει ότι το 1434 ενημερώνει για τα νοσοκομεία που εφημερεύουν, ενώ στον ιστότοπό του αναρτά για κάθε ημέρα το πρόγραμμα εφημεριών των νοσοκομείων της Αττικής.

Για προβλήματα που μπορούν να αντιμετωπιστούν στο σπίτι, υπάρχουν εφημερεύοντες ιατροί στην Αθήνα που έρχονται στη διεύθυνσή σας όλο το 24ωρο, 365 ημέρες τον χρόνο, σε 22 ειδικότητες, από παθολόγο και καρδιολόγο μέχρι ΩΡΛ και δερματολόγο, με δυνατότητα έκδοσης ηλεκτρονικής συνταγής στην επίσκεψη.

Όποια λύση κι αν επιλέξετε, κερδίζετε χρόνο αν έχετε έτοιμα:

• την ακριβή διεύθυνση, με όροφο, κουδούνι και σημεία αναφοράς,
• ένα τηλέφωνο που θα απαντά,
• πότε ξεκίνησαν τα συμπτώματα και αν υπάρχει πυρετός,
• τα φάρμακα που παίρνει ο ασθενής και τυχόν αλλεργίες.

Τα προβλήματα αυτιού, μύτης και λαιμού σπάνια διαλέγουν ώρα. Με τα σημάδια κινδύνου στο μυαλό, τα απλά βήματα πρώτης φροντίδας και τους σωστούς αριθμούς σε ένα σημείωμα πάνω στο ψυγείο, μια νύχτα ή μια αργία γίνεται πιο διαχειρίσιμη. Το κείμενο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά την εξέταση από γιατρό.

Πηγές

• NHS, Nosebleed. https://www.nhs.uk/conditions/nosebleed/
• NHS, Earache. https://www.nhs.uk/conditions/earache/
• NHS, Sore throat. https://www.nhs.uk/conditions/sore-throat/
• NHS, Vertigo. https://www.nhs.uk/conditions/vertigo/
• Υπουργείο Υγείας, 166 ΕΚΑΒ. https://www.moh.gov.gr/articles/citizen/xrhsima-thlefwna-amp-dieythynseis/196-166-ekab
• Υπουργείο Υγείας, Εφημερίες Νοσοκομείων Αττικής. https://www.moh.gov.gr/articles/citizen/efhmeries-nosokomeiwn/68-efhmeries-nosokomeiwn-attikhs
• gov.gr, 112 Υπηρεσία Επικοινωνιών Έκτακτης Ανάγκης. https://www.gov.gr/sdg/healthcare/national-emergency-numbers/general/112

Το σφράγισμα είναι από τις πιο συνηθισμένες οδοντιατρικές θεραπείες. Οι περισσότεροι ξέρουν ότι «κλείνει» μια τρύπα από τερηδόνα, λίγοι όμως ξέρουν τι να περιμένουν τις ώρες και τις ημέρες που ακολουθούν. Είναι φυσιολογικό να ενοχλεί λίγο το δόντι; Πότε μπορείτε να φάτε; Και ποια σημάδια σημαίνουν ότι πρέπει να ξαναδείτε τον οδοντίατρο; Παρακάτω θα βρείτε τι λένε για αυτά αξιόπιστοι οργανισμοί υγείας.

Γιατί η τερηδόνα δεν περιμένει

Σύμφωνα με το αμερικανικό Εθνικό Ινστιτούτο Οδοντιατρικής και Κρανιοπροσωπικής Έρευνας (NIDCR), τα βακτήρια του στόματος παράγουν οξύ όταν έρχονται σε επαφή με σάκχαρα και άμυλα από τροφές και ποτά. Το οξύ αφαιρεί μέταλλα από την αδαμαντίνη και στο σημείο μπορεί να εμφανιστεί μια λευκή κηλίδα, σημάδι πρώιμης τερηδόνας. Σε αυτό το στάδιο η αδαμαντίνη μπορεί να επανορθωθεί με μέταλλα από το σάλιο και με φθόριο, είτε από την οδοντόκρεμα είτε από εφαρμογή στο ιατρείο.

Όταν όμως η αδαμαντίνη υποχωρήσει και σχηματιστεί κοιλότητα, η βλάβη δεν αναστρέφεται. Τότε ο οδοντίατρος αφαιρεί τον αλλοιωμένο ιστό και αποκαθιστά το δόντι με σφράγισμα. Η Mayo Clinic αναφέρει ως συχνά συμπτώματα τον πονόδοντο, την ευαισθησία, τον πόνο με γλυκά, ζεστά ή κρύα, τις ορατές τρύπες και τις καφέ, μαύρες ή λευκές κηλίδες στην επιφάνεια του δοντιού. Όταν η φθορά είναι εκτεταμένη ή το δόντι έχει αποδυναμωθεί, μπορεί να χρειαστεί στεφάνη αντί για σφράγισμα.

Τι γίνεται στο ιατρείο και από τι φτιάχνεται

Το NHS εξηγεί ότι τα σφραγίσματα επισκευάζουν την τρύπα που άφησε η τερηδόνα και ότι υπάρχουν διάφοροι τύποι, όπως τα λευκά σφραγίσματα και το αμάλγαμα, ένα κράμα υδραργύρου, αργύρου, κασσίτερου και χαλκού. Ο οδοντίατρος επιλέγει τον τύπο που ταιριάζει σε κάθε περίπτωση. Η Αμερικανική Οδοντιατρική Εταιρεία (ADA) περιγράφει τις σύνθετες ρητίνες ως μείγμα με πληρωτικό υλικό από γυαλί ή χαλαζία, με καλή αντοχή σε μικρά και μεσαία σφραγίσματα, για μπροστινά και πίσω δόντια. Σημειώνει επίσης ότι η τοποθέτησή τους παίρνει συνήθως περισσότερο χρόνο από ένα μεταλλικό σφράγισμα, επειδή το δόντι πρέπει να μένει στεγνό.

Για όποιον θέλει να δει τη διαδικασία βήμα προς βήμα, ένα οδοντιατρείο στον Κορυδαλλό περιγράφει αναλυτικά πώς γίνεται το σφράγισμα δοντιού: εξέταση και ακτινογραφία, τοπική αναισθησία όταν χρειάζεται, απομόνωση του δοντιού, αφαίρεση της τερηδόνας, τοποθέτηση της ρητίνης σε στρώσεις που σκληραίνουν με ειδικό φως και τελική διαμόρφωση με στίλβωση. Κατά την ίδια περιγραφή, η θεραπεία ολοκληρώνεται συνήθως σε μία συνεδρία 30 έως 60 λεπτών.

Οι πρώτες ώρες: μούδιασμα και φαγητό

Η Cleveland Clinic σημειώνει ότι, αν δεν έχει χρησιμοποιηθεί καταστολή, μπορείτε να επιστρέψετε αμέσως στις καθημερινές σας δραστηριότητες. Μπορείτε επίσης να φάτε αμέσως χωρίς να βλάψετε το σφράγισμα. Είναι όμως προτιμότερο να περιμένετε να περάσει το μούδιασμα από την αναισθησία, ώστε να μη δαγκώσετε κατά λάθος το εσωτερικό του μάγουλου. Αν φάτε νωρίτερα, μασήστε αργά και προσεκτικά.

Ευαισθησία τις επόμενες ημέρες: τι θεωρείται φυσιολογικό

Κατά την Cleveland Clinic, μια ήπια ευαισθησία στο δόντι και μια ελαφριά ενόχληση στα ούλα γύρω από το σημείο είναι φυσιολογικές. Είναι προσωρινές και συνήθως υποχωρούν μέσα σε μία με δύο εβδομάδες. Για την ενόχληση μπορούν να βοηθήσουν τα κοινά παυσίπονα χωρίς συνταγή, πάντα σύμφωνα με τις οδηγίες του οδοντιάτρου ή του φαρμακοποιού σας.

Κάτι διαφορετικό είναι ο πόνος όταν δαγκώνετε. Όπως εξηγεί ο ίδιος οργανισμός, αυτό μπορεί να συμβαίνει όταν το νέο σφράγισμα επηρεάζει τον τρόπο που κλείνουν τα δόντια, δηλαδή τη σύγκλειση. Ο οδοντίατρος μπορεί να το διορθώσει αλλάζοντας ελαφρώς το σχήμα του σφραγίσματος. Αν λοιπόν νιώθετε ότι κάτι «δεν κάθεται σωστά» στο μάσημα, αξίζει να το αναφέρετε.

Πότε χρειάζεται να επικοινωνήσετε αμέσως με τον οδοντίατρο

Η Cleveland Clinic συστήνει άμεση επικοινωνία με τον οδοντίατρο αν:

• σπάσει το σφράγισμα,
• έχετε έντονο πόνο που δεν υποχωρεί με τα παυσίπονα,
• πρηστεί το πρόσωπο ή η γνάθος,
• εμφανίσετε πυρετό, ρίγη ή άλλα σημάδια λοίμωξης,
• νιώθετε έντονο πόνο που επιμένει αφού το δόντι έρθει σε επαφή με κάτι ζεστό ή κρύο, κάτι που μπορεί να δείχνει βλάβη στο νεύρο.

Ο ίδιος οργανισμός αναφέρει ότι ένας πονόδοντος που «χτυπάει» μπορεί να σημαίνει ότι η τερηδόνα έχει φτάσει στον πολφό, δηλαδή στο εσωτερικό του δοντιού. Σε αυτή την περίπτωση μπορεί να χρειαστεί απονεύρωση, θεραπεία κατά την οποία, όπως περιγράφει η Mayo Clinic, αφαιρείται ο προσβεβλημένος πολφός.

Πόσο κρατά ένα σφράγισμα και πώς το προστατεύετε

Κανένα σφράγισμα δεν κρατά για πάντα, όπως τονίζει η ADA. Η Cleveland Clinic αναφέρει διάρκεια ζωής από 10 έως 20 χρόνια, ανάλογα με το υλικό, ενώ η ADA σημειώνει ότι τα σύνθετα σφραγίσματα μπορεί να είναι λιγότερο ανθεκτικά από το αμάλγαμα και να χρειάζονται αντικατάσταση συχνότερα. Για κάθε δόντι ξεχωριστά, την εικόνα τη δίνει ο τακτικός έλεγχος.

Αυτό που βοηθά είναι οι ίδιες συνήθειες που προλαμβάνουν νέα τερηδόνα. Η Mayo Clinic και το NIDCR προτείνουν:

• βούρτσισμα με φθοριούχο οδοντόκρεμα τουλάχιστον δύο φορές την ημέρα,
• καθαρισμό ανάμεσα στα δόντια με οδοντικό νήμα ή μεσοδόντιο καθαριστικό,
• λιγότερα γλυκά τρόφιμα και ποτά και αποφυγή τροφών που κολλούν στα δόντια,
• αποφυγή του καπνού,
• επαγγελματικό καθαρισμό και τακτικό έλεγχο, ώστε τα προβλήματα να εντοπίζονται νωρίς.

Η Mayo Clinic αναφέρει επίσης τις προστατευτικές επικαλύψεις (sealants) στις μασητικές επιφάνειες των πίσω δοντιών ως μέτρο πρόληψης.

Με λίγα λόγια, μια ήπια ευαισθησία τις πρώτες ημέρες μετά από ένα σφράγισμα είναι συνήθως αναμενόμενη και περνά μόνη της. Ο πόνος στο δάγκωμα λύνεται από τον οδοντίατρο με διόρθωση του σφραγίσματος, ενώ ο έντονος ή επίμονος πόνος, το πρήξιμο και ο πυρετός θέλουν άμεση επικοινωνία μαζί του. Το κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την εξέταση από οδοντίατρο.

Πηγές

• Cleveland Clinic, Dental Fillings. https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/17002-dental-fillings
• National Institute of Dental and Craniofacial Research (NIDCR), Tooth Decay. https://www.nidcr.nih.gov/health-info/tooth-decay
• Mayo Clinic, Cavities/tooth decay: Symptoms and causes. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/cavities/symptoms-causes/syc-20352892
• Mayo Clinic, Cavities/tooth decay: Diagnosis and treatment. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/cavities/diagnosis-treatment/dxc-20352898
• NHS, Dental treatments. https://www.nhs.uk/live-well/healthy-teeth-and-gums/dental-treatments/
• American Dental Association (MouthHealthy), Dental Filling Options. https://www.mouthhealthy.org/all-topics-a-z/dental-filling-options
• American Dental Association (MouthHealthy), Fillings (Tooth-Colored). https://www.mouthhealthy.org/all-topics-a-z/fillings-tooth-colored/

Η ντοπαμίνη είναι από τις πιο γνωστές ουσίες του εγκεφάλου, συχνά με την απλουστευμένη ετικέτα «ορμόνη της ευχαρίστησης». Στην πραγματικότητα ο ρόλος της είναι πολύ ευρύτερος, και η σχέση της με το φαγητό είναι πιο σύνθετη από όσο δείχνουν οι λίστες με «τροφές που ανεβάζουν τη ντοπαμίνη». Παρακάτω συγκεντρώνουμε τι αναφέρουν αξιόπιστες ιατρικές πηγές και τι μένει ακόμη ανοιχτό.

Τι είναι η ντοπαμίνη

Σύμφωνα με την Cleveland Clinic, η ντοπαμίνη είναι ένας νευροδιαβιβαστής της ομάδας των μονοαμινών. Παράγεται στον εγκέφαλο και λειτουργεί ως χημικός αγγελιοφόρος ανάμεσα στα νευρικά κύτταρα. Παράλληλα δρα και ως ορμόνη: απελευθερώνεται από τον υποθάλαμο, ενώ παράγεται και από τα επινεφρίδια.

Οι λειτουργίες που συνδέονται μαζί της είναι πολλές: κίνηση, μνήμη, ανταμοιβή και κίνητρο, συμπεριφορά και γνωστικές λειτουργίες, προσοχή, ύπνος και εγρήγορση, διάθεση, μάθηση και γαλουχία. Με άλλα λόγια, δεν αφορά μόνο την ευχαρίστηση αλλά και το πώς κινούμαστε, μαθαίνουμε και κινητοποιούμαστε.

Πώς παράγεται στον οργανισμό

Η σύνθεση ξεκινά από ένα αμινοξύ, την τυροσίνη. Όπως περιγράφει η ανασκόπηση StatPearls της Εθνικής Βιβλιοθήκης Ιατρικής των ΗΠΑ (NCBI), το ένζυμο υδροξυλάση της τυροσίνης μετατρέπει την L-τυροσίνη σε L-DOPA και στη συνέχεια ένα δεύτερο ένζυμο μετατρέπει την L-DOPA σε ντοπαμίνη. Η ίδια πηγή σημειώνει ότι η ντοπαμίνη δεν περνά τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό, ενώ η L-DOPA τον περνά.

Η StatPearls περιγράφει επίσης τις βασικές ντοπαμινεργικές οδούς του εγκεφάλου. Η μεσομεταιχμιακή και η μεσοφλοιϊκή οδός σχετίζονται με την αναζήτηση ανταμοιβής, η μελαινοραβδωτή οδός με την κίνηση και την εκμάθηση κινητικών δεξιοτήτων, ενώ η φυματοχοανική οδός ρυθμίζει την έκκριση προλακτίνης.

Ντοπαμίνη, ανταμοιβή και φαγητό

Το φαγητό είναι από τα πιο ισχυρά φυσικά ερεθίσματα ανταμοιβής. Σε ανασκόπηση στο περιοδικό Trends in Cognitive Sciences, οι Volkow, Wang και Baler εξηγούν ότι οι ιδιαίτερα γευστικές τροφές, κυρίως όσες έχουν πολλή ζάχαρη και λίπος, δημιουργούν μαθημένους συσχετισμούς ανάμεσα στο ερέθισμα και την ανταμοιβή. Οι συσχετισμοί αυτοί μπορούν να ωθούν στην κατανάλωση φαγητού ανεξάρτητα από τις πραγματικές ανάγκες του οργανισμού.

Οι ερευνητές περιγράφουν επίσης ότι σε άτομα με παχυσαρκία έχει παρατηρηθεί αυξημένη ευαισθησία του κυκλώματος ανταμοιβής στα ερεθίσματα που θυμίζουν φαγητό, σε συνδυασμό με εξασθενημένο έλεγχο της συμπεριφοράς. Σημειώνουν ακόμη ότι τα νευροπεπτίδια που ρυθμίζουν το ενεργειακό ισοζύγιο επηρεάζουν και τη δραστηριότητα των ντοπαμινεργικών κυττάρων, κάτι που συνδέει την πείνα με το κίνητρο. Αυτό βοηθά να εξηγηθεί γιατί η θέα ή η μυρωδιά ενός αγαπημένου φαγητού μπορεί να μας κάνει να το θέλουμε ακόμη κι όταν δεν πεινάμε. Μια πιο αναλυτική ματιά σε αυτή τη σχέση, με έμφαση στη λεγόμενη ηδονική πείνα, υπάρχει στο κείμενο για τη ντοπαμίνη και τις τροφές που μας κάνουν να θέλουμε «μια μπουκιά ακόμα».

Υπάρχουν τροφές που στηρίζουν τη ντοπαμίνη;

Επειδή η ντοπαμίνη φτιάχνεται από την τυροσίνη, η Cleveland Clinic αναφέρει ως επιλογές τις τροφές που περιέχουν τυροσίνη ή είναι πλούσιες σε μαγνήσιο. Στα παραδείγματα που δίνει περιλαμβάνονται:

• κοτόπουλο, αμύγδαλα και σπόροι σουσαμιού και κολοκύθας
• αβοκάντο, μπανάνες, μήλα, πορτοκάλια και καρπούζι
• πράσινα φυλλώδη λαχανικά, παντζάρια, ντομάτες και αρακάς
• βρώμη, φύτρο σιταριού και φασόλια λίμα
• πράσινο τσάι, σοκολάτα και κουρκουμάς

Η ίδια πηγή όμως κάνει μια σημαντική επιφύλαξη: χρειάζεται περισσότερη έρευνα για το πώς επηρεάζει η διατροφή νευροδιαβιβαστές όπως η ντοπαμίνη. Οι τροφές αυτές ταιριάζουν σε ένα ισορροπημένο διαιτολόγιο, δεν αποτελούν όμως «θεραπεία» και δεν υπάρχουν στοιχεία ότι κάποια συγκεκριμένη τροφή αλλάζει από μόνη της τα επίπεδα ντοπαμίνης με προβλέψιμο τρόπο.

Καθημερινές συνήθειες που αναφέρονται

Πέρα από το πιάτο, η Cleveland Clinic σημειώνει ότι οι δραστηριότητες που μας χαλαρώνουν ή μας κάνουν να νιώθουμε καλά θεωρείται ότι σχετίζονται με υψηλότερα επίπεδα ντοπαμίνης. Ως παραδείγματα αναφέρει:

• άσκηση και περπάτημα στη φύση
• διαλογισμό και γιόγκα
• μασάζ
• παιχνίδι με ένα κατοικίδιο
• διάβασμα ενός βιβλίου

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι η ανταμοιβή δεν χρειάζεται να έρχεται μόνο από το φαγητό. Όταν η ευχαρίστηση της ημέρας στηρίζεται σε περισσότερες πηγές, το φαγητό μπορεί να επιστρέψει στον ρόλο της θρέψης και της απόλαυσης χωρίς να γίνεται ο μοναδικός τρόπος για να νιώσουμε καλύτερα.

Πότε αξίζει να μιλήσετε με ειδικό

Η ντοπαμίνη εμπλέκεται σε σοβαρές νευρολογικές καταστάσεις: η StatPearls αναφέρει ότι η μελαινοραβδωτή οδός είναι η κύρια οδός που σχετίζεται με τα κινητικά προβλήματα της νόσου Πάρκινσον. Συμπτώματα όπως τρέμουλο, δυσκαμψία, επίμονη πτώση της διάθεσης ή του κινήτρου ή μια σχέση με το φαγητό που μοιάζει εκτός ελέγχου δεν είναι θέμα διατροφικών επιλογών. Χρειάζονται αξιολόγηση από γιατρό και, όπου χρειάζεται, από κλινικό διαιτολόγο ή ειδικό ψυχικής υγείας. Συμπληρώματα που υπόσχονται «boost ντοπαμίνης» δεν πρέπει να λαμβάνονται χωρίς ιατρική συμβουλή.

Συνοψίζοντας

Η ντοπαμίνη είναι νευροδιαβιβαστής και ορμόνη με ρόλο στην κίνηση, τη μάθηση, τη διάθεση και το κίνητρο. Το φαγητό, ιδιαίτερα το πολύ γευστικό, ενεργοποιεί το σύστημα ανταμοιβής και δημιουργεί συνήθειες που δεν σχετίζονται πάντα με την πείνα. Μια ποικίλη διατροφή με τροφές που περιέχουν τυροσίνη, μαζί με κίνηση, ξεκούραση και ευχάριστες δραστηριότητες, είναι λογική βάση, με τη γνώση ότι η έρευνα για το πώς η διατροφή επηρεάζει την ντοπαμίνη συνεχίζεται.

Πηγές

• Cleveland Clinic, Dopamine: What It Is, Function & Symptoms. https://my.clevelandclinic.org/health/articles/22581-dopamine
• NCBI Bookshelf (StatPearls), Dopamine. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK535451/
• Trends in Cognitive Sciences (Volkow, Wang, Baler), Reward, dopamine and the control of food intake: implications for obesity. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21109477

Ένα ξαφνικό αίσθημα ότι «τα έχω ξαναζήσει όλα αυτά», μια ανεξήγητη ανατριχίλα που ανεβαίνει από το στομάχι, λίγα δευτερόλεπτα που κάποιος κοιτάζει στο κενό και μετά δεν θυμάται τι έγινε. Τέτοιες εμπειρίες συχνά περνούν για κούραση ή άγχος. Σε ορισμένους ανθρώπους όμως είναι κρίσεις που ξεκινούν από τον κροταφικό λοβό του εγκεφάλου. Παρακάτω συγκεντρώνουμε τι λένε διεθνείς οργανισμοί για το πώς εκδηλώνονται, πώς διερευνώνται και πότε χρειάζεται άμεση βοήθεια.

Τι είναι ο κροταφικός λοβός και γιατί «πυροδοτεί» κρίσεις

Οι κροταφικοί λοβοί βρίσκονται στα πλάγια του εγκεφάλου, περίπου στο ύψος των αυτιών. Σύμφωνα με το Epilepsy Foundation, η επιληψία κροταφικού λοβού είναι η πιο συχνή μορφή εστιακής επιληψίας: περίπου 6 στους 10 ανθρώπους με εστιακή επιληψία έχουν αυτή τη μορφή. Διακρίνεται σε δύο τύπους. Η έσω (μέση) μορφή αφορά εσωτερικές δομές όπως ο ιππόκαμπος και αντιστοιχεί σχεδόν στο 80% των κρίσεων κροταφικού λοβού. Η πλάγια ή νεοφλοιώδης μορφή αφορά την εξωτερική επιφάνεια του λοβού.

Ο ίδιος οργανισμός αναφέρει ότι η έσω μορφή ξεκινά συνήθως μεταξύ 10 και 20 ετών, αν και μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία.

Η «αύρα»: τα σημάδια των πρώτων δευτερολέπτων

Πολλές κρίσεις ξεκινούν με αυτό που ονομάζεται αύρα. Στην πραγματικότητα η αύρα είναι η ίδια η αρχή της κρίσης, όσο ο άνθρωπος παραμένει σε επίγνωση. Το Epilepsy Foundation και η Cleveland Clinic περιγράφουν ως συχνές:

• αίσθημα déjà vu (έντονη οικειότητα) ή, αντίθετα, jamais vu (αίσθημα ότι κάτι γνώριμο φαίνεται άγνωστο),
• μια ανερχόμενη αίσθηση από το στομάχι προς το στήθος ή τον λαιμό, «πεταλούδες» ή ναυτία,
• ξαφνικό φόβο, πανικό ή άγχος χωρίς εμφανή λόγο,
• μια ζωντανή ανάμνηση που εμφανίζεται απρόσκλητα.

Κατά την Cleveland Clinic, η αύρα διαρκεί από λίγα δευτερόλεπτα έως περίπου δύο λεπτά. Επειδή τα συμπτώματα αυτά μοιάζουν με καθημερινές εμπειρίες, αξίζει να σημειώνετε αν επαναλαμβάνονται με τον ίδιο τρόπο, πόσο κρατούν και τι ακολουθεί.

Όταν χάνεται η επαφή με το περιβάλλον

Η κρίση μπορεί να εξελιχθεί σε εστιακή κρίση με διαταραχή της επίγνωσης. Ο άνθρωπος κοιτάζει σταθερά στο κενό, δεν απαντά ή απαντά μπερδεμένα. Συχνά εμφανίζονται αυτοματισμοί, δηλαδή επαναλαμβανόμενες κινήσεις χωρίς σκοπό: ψηλάφηση με τα δάχτυλα, τσίμπημα των ρούχων, μάσημα, κατάποση, «πλατάγισμα» των χειλιών ή έντονο ανοιγοκλείσιμο των ματιών. Η Cleveland Clinic αναφέρει επίσης διεσταλμένες κόρες.

Το Epilepsy Foundation σημειώνει ότι τέτοιες κρίσεις διαρκούν συνήθως από 30 δευτερόλεπτα έως ένα-δύο λεπτά και ότι μετά ο άνθρωπος μπορεί να νιώθει αδύναμος. Συχνά δεν θυμάται τι συνέβη, γι’ αυτό η περιγραφή από όσους ήταν παρόντες βοηθά πολύ τον γιατρό.

Πιθανές αιτίες

Η πιο συχνή δομική αλλαγή που συνδέεται με την έσω μορφή είναι η σκλήρυνση του ιππόκαμπου, δηλαδή ουλώδης ιστός στην περιοχή. Η Cleveland Clinic αναφέρει και την εστιακή φλοιώδη δυσπλασία, μια ανώμαλη συγκέντρωση νευρώνων. Και οι δύο πηγές σημειώνουν ότι περίπου δύο στους τρεις ανθρώπους με επιληψία κροταφικού λοβού είχαν ιστορικό πυρετικών σπασμών στη βρεφική ή παιδική ηλικία. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε παιδί με πυρετικούς σπασμούς θα αναπτύξει επιληψία, είναι όμως στοιχείο που αξίζει να αναφέρετε στον γιατρό.

Πώς γίνεται η διερεύνηση

Η διάγνωση στηρίζεται στο ιστορικό και σε εξετάσεις. Το ηλεκτροεγκεφαλογράφημα (ΗΕΓ) ή η παρακολούθηση με video-ΗΕΓ καταγράφει την ηλεκτρική δραστηριότητα του εγκεφάλου, ενώ η μαγνητική τομογραφία (MRI) αναζητά δομικές αλλαγές όπως η σκλήρυνση του ιππόκαμπου. Η Cleveland Clinic προσθέτει τη νευροψυχολογική αξιολόγηση, που εξετάζει μνήμη, λόγο και άλλες λειτουργίες.

Χρήσιμη προετοιμασία πριν από το ραντεβού είναι ένα απλό ημερολόγιο: ημερομηνία, ώρα, τι ένιωσε ο ίδιος ο ασθενής, τι είδαν οι γύρω του, πόσο κράτησε το επεισόδιο και πώς ήταν μετά. Ένα σύντομο βίντεο από κάποιον οικείο, αν γίνει με διακριτικότητα, μπορεί επίσης να βοηθήσει.

Οι επιλογές θεραπείας με λίγα λόγια

Η πρώτη γραμμή είναι τα αντιεπιληπτικά φάρμακα, η επιλογή των οποίων γίνεται από τον θεράποντα γιατρό. Σύμφωνα με το Epilepsy Foundation, περίπου δύο στους τρεις ανθρώπους με επιληψία κροταφικού λοβού πετυχαίνουν καλό έλεγχο των κρίσεων με φαρμακευτική αγωγή, ενώ σχεδόν ένα τρίτο δεν ανταποκρίνεται επαρκώς.

Για τις ανθεκτικές στα φάρμακα περιπτώσεις εξετάζεται, μετά από λεπτομερή αξιολόγηση, η χειρουργική αντιμετώπιση. Το Epilepsy Foundation αναφέρει ότι σε αυτή την ομάδα έως και 7 στους 10 ανθρώπους μπορεί να μείνουν χωρίς κρίσεις μετά από επέμβαση, ενώ κατά την Cleveland Clinic η πιο συχνή επέμβαση είναι η μερική κροταφική λοβεκτομή. Πρόκειται για ποσοστά σε ομάδες ασθενών και όχι για εγγύηση στην κάθε περίπτωση. Όποιος θέλει να διαβάσει πώς περιγράφει ένας νευροχειρουργός την κροταφική επιληψία, τη διερεύνησή της και τις χειρουργικές επιλογές, θα βρει σχετική σελίδα στην Αθήνα. Άλλες επιλογές που αναφέρουν οι πηγές είναι η διέγερση του πνευμονογαστρικού νεύρου, η εν τω βάθει εγκεφαλική διέγερση και, συμπληρωματικά, η κετογονική δίαιτα υπό ιατρική παρακολούθηση.

Τι κάνετε αν δείτε κάποιον να παθαίνει κρίση

Το NHS δίνει απλές οδηγίες πρώτων βοηθειών:

• μετακινήστε τον μόνο αν κινδυνεύει, για παράδειγμα κοντά σε δρόμο ή σε ζεστή κουζίνα,
• προστατέψτε το κεφάλι του αν είναι στο έδαφος και χαλαρώστε ό,τι σφίγγει γύρω από τον λαιμό,
• μη βάζετε τίποτα στο στόμα του, ούτε τα δάχτυλά σας, και μην του δίνετε φαγητό ή νερό μέχρι να συνέλθει πλήρως,
• μείνετε μαζί του, μιλήστε ήρεμα και σημειώστε πότε ξεκίνησε και πότε τελείωσε η κρίση.

Σύμφωνα με το NHS, καλείτε ασθενοφόρο αν είναι η πρώτη κρίση, αν διαρκεί πάνω από 5 λεπτά ή περισσότερο από όσο συνήθως, αν ακολουθεί δεύτερη χωρίς ανάκτηση της συνείδησης, αν υπάρχει σοβαρός τραυματισμός ή δυσκολία στην αναπνοή.

Κλείνοντας

Ένα déjà vu από μόνο του δεν σημαίνει επιληψία. Όταν όμως τέτοιες εμπειρίες επαναλαμβάνονται στερεότυπα, συνοδεύονται από στιγμές «απουσίας» ή κινήσεις που ο ίδιος δεν θυμάται, η εκτίμηση από νευρολόγο είναι το σωστό επόμενο βήμα. Η ακριβής περιγραφή των επεισοδίων κάνει τη διαφορά στη διάγνωση.

Πηγές

• Epilepsy Foundation, Temporal Lobe Epilepsy (TLE). https://www.epilepsy.com/what-is-epilepsy/syndromes/temporal-lobe-epilepsy
• Cleveland Clinic, Temporal Lobe Epilepsy (TLE): Causes, Symptoms & Treatment. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/17778-temporal-lobe-seizures
• NHS, What to do if someone has a seizure (fit). https://www.nhs.uk/symptoms/what-to-do-if-someone-has-a-seizure-fit/

Πολλοί πιστεύουν ότι τα σπυράκια σταματούν μαζί με την εφηβεία. Για αρκετούς ανθρώπους όμως η ακμή συνεχίζει ή εμφανίζεται για πρώτη φορά μετά τα 20, τα 30 ή και αργότερα. Αυτό μπορεί να προκαλέσει απορία και εκνευρισμό, ειδικά όταν η επιδερμίδα ήταν καθαρή για χρόνια.

Παρακάτω συγκεντρώνουμε τι λένε αξιόπιστες ιατρικές πηγές για την ακμή στην ενήλικη ζωή: ποιον αφορά, τι την πυροδοτεί, ποιοι μύθοι κυκλοφορούν και πότε αξίζει να απευθυνθείτε σε ειδικό.

Πόσο συχνή είναι η ακμή μετά την εφηβεία

Σύμφωνα με το NHS, περίπου το 95% των ανθρώπων ηλικίας 11 έως 30 ετών έχουν ακμή σε κάποιο βαθμό. Στους περισσότερους υποχωρεί γύρω στα μέσα της δεκαετίας των 20, όμως περίπου το 3% των ενηλίκων άνω των 35 ετών εξακολουθεί να την έχει.

Η Cleveland Clinic περιγράφει την ορμονική ακμή, που συχνά αποκαλείται και «ακμή ενηλίκων», ως μορφή που εμφανίζεται σε ηλικίες 20 έως 50 ετών. Αφορά και τα δύο φύλα, αλλά η πλειονότητα των περιπτώσεων αφορά γυναίκες, ιδιαίτερα κατά την εγκυμοσύνη ή την εμμηνόπαυση.

Τι πυροδοτεί την ακμή στους ενήλικες

Κοινό σημείο των πηγών είναι οι ορμόνες. Όπως εξηγεί το NHS, ορισμένες ορμόνες κάνουν τους σμηγματογόνους αδένες δίπλα στους θύλακες των τριχών να παράγουν περισσότερο λιπαρό έκκριμα. Οι ορμονικές αλλαγές στον εμμηνορροϊκό κύκλο ή στην εγκυμοσύνη μπορούν επίσης να οδηγήσουν σε εξάρσεις ακμής στις γυναίκες.

Η Cleveland Clinic χωρίζει τους παράγοντες σε δύο ομάδες:

• Παράγοντες που δεν ελέγχουμε: αλλαγές του εμμηνορροϊκού κύκλου, εγκυμοσύνη, εμμηνόπαυση, διακοπή αντισυλληπτικών, οικογενειακό ιστορικό και παθήσεις όπως το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών.
• Παράγοντες που μπορούμε να επηρεάσουμε: το στρες, η έλλειψη ύπνου και η επιλογή προϊόντων περιποίησης που δεν φράζουν τους πόρους.

Το NHS σημειώνει επίσης ότι η ακμή τείνει να «τρέχει» στις οικογένειες, κάτι που εξηγεί γιατί κάποιοι έχουν μεγαλύτερη προδιάθεση από άλλους.

Μύθοι που καλό είναι να ξεχάσετε

Ένας από τους πιο διαδεδομένους μύθους είναι ότι η ακμή οφείλεται σε κακή υγιεινή. Το NHS είναι σαφές: δεν υπάρχουν στοιχεία ότι η κακή υγιεινή παίζει ρόλο στην ακμή. Αυτό σημαίνει ότι το συχνό και έντονο τρίψιμο του προσώπου δεν «καθαρίζει» το πρόβλημα.

Άλλος συνηθισμένος πειρασμός είναι το στύψιμο των σπυριών. Το NHS προειδοποιεί ότι το να προσπαθείτε να «καθαρίσετε» τις μαύρες κεφαλές ή να πιέζετε τα σπυράκια μπορεί να τα χειροτερέψει και να αφήσει μόνιμες ουλές.

Καθημερινές συνήθειες που προτείνουν οι ειδικοί

Οι οδηγίες αυτοφροντίδας του NHS είναι απλές και πρακτικές:

• Πλένετε την περιοχή με ακμή έως δύο φορές την ημέρα, με ήπιο καθαριστικό και χλιαρό νερό.
• Προτιμάτε προϊόντα με βάση το νερό που χαρακτηρίζονται «non-comedogenic», δηλαδή δεν φράζουν τους πόρους.
• Αφαιρείτε πάντα το μακιγιάζ πριν τον ύπνο.
• Λούζετε τα μαλλιά τακτικά.

Η Cleveland Clinic προσθέτει τη διαχείριση του στρες, τον επαρκή ύπνο και την ισορροπημένη διατροφή ως τρόπους που μπορεί να μειώσουν τον κίνδυνο εξάρσεων. Κανένα από αυτά δεν αποτελεί θεραπεία από μόνο του, βοηθά όμως να μη χειροτερεύει η κατάσταση.

Πότε χρειάζεται δερματολόγος

Για ήπια ακμή, το NHS προτείνει αρχικά συμβουλή από φαρμακοποιό. Αν τα απλά σκευάσματα δεν βοηθούν ή αν η ακμή είναι μέτρια έως σοβαρή, χρειάζεται ιατρική εκτίμηση. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα όταν υπάρχουν οζίδια ή κύστεις, που πρέπει να αντιμετωπιστούν σωστά ώστε να αποφευχθούν ουλές. Η Cleveland Clinic συστήνει επίσης επίσκεψη σε δερματολόγο όταν η ακμή δεν υποχωρεί ή επιδεινώνεται.

Εξειδικευμένα δερματολογικά ιατρεία περιγράφουν αναλυτικά τις μορφές της νόσου, από τους φαγέσωνες ως την κυστική μορφή, καθώς και τις επιλογές για την ακμή ενηλίκων, που στις γυναίκες συχνά εντοπίζεται στο κάτω μέρος του προσώπου. Η κατάλληλη προσέγγιση για κάθε άτομο αποφασίζεται μετά από κλινική εξέταση.

Τι να περιμένετε από τη θεραπεία

Οι επιλογές που αναφέρει το NHS περιλαμβάνουν τοπικά σκευάσματα, όπως ρετινοειδή, υπεροξείδιο του βενζοϋλίου, αζελαϊκό οξύ και τοπικά αντιβιοτικά, καθώς και θεραπείες από το στόμα, όπως αντιβιοτικά, ορμονικές θεραπείες και ισοτρετινοΐνη για πιο σοβαρές μορφές. Ποια ταιριάζει, σε ποιο σχήμα και για πόσο καιρό, το καθορίζει ο γιατρός.

Το πιο σημαντικό σημείο είναι η υπομονή. Κατά το NHS, μπορεί να χρειαστούν αρκετοί μήνες θεραπείας πριν φανεί βελτίωση στα συμπτώματα. Για πολλά τοπικά σκευάσματα απαιτείται κύκλος περίπου έξι εβδομάδων, ενώ για τις ορμονικές θεραπείες το πλήρες όφελος μπορεί να αργήσει αρκετά περισσότερο. Η διακοπή νωρίς, επειδή «δεν έπιασε», είναι συχνό λάθος.

Συμπέρασμα

Η ακμή στην ενήλικη ζωή είναι συχνότερη απ’ όσο πιστεύουμε και συνδέεται κυρίως με ορμονικές αλλαγές, κληρονομικότητα και παράγοντες όπως το στρες και ο ύπνος. Δεν οφείλεται σε κακή υγιεινή και δεν λύνεται με στύψιμο. Με ήπια καθημερινή φροντίδα, ρεαλιστικές προσδοκίες για τον χρόνο που χρειάζεται η θεραπεία και έγκαιρη εκτίμηση από δερματολόγο όταν η κατάσταση επιμένει, μπορείτε να προστατέψετε την επιδερμίδα σας από ουλές και να βρείτε την προσέγγιση που σας ταιριάζει.

Πηγές

• NHS, Acne. https://www.nhs.uk/conditions/acne/
• NHS, Acne – Treatment. https://www.nhs.uk/conditions/acne/treatment/
• Cleveland Clinic, Hormonal Acne: What Is It, Treatment, Causes & Prevention. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/21792-hormonal-acne

Λεία επιδερμίδα και μικρά κόκκινα σπυράκια δεν πάνε μαζί, όμως αρκετές φορές εμφανίζονται την ίδια μέρα. Ο ερεθισμός μετά την αφαίρεση τριχών είναι από τα πιο συνηθισμένα παράπονα, και στις περισσότερες περιπτώσεις έχει συγκεκριμένη εξήγηση αλλά και συγκεκριμένους τρόπους πρόληψης.

Τι ακριβώς συμβαίνει στον θύλακα

Η θυλακίτιδα είναι φλεγμονή των θυλάκων της τρίχας. Σύμφωνα με το Mayo Clinic, εμφανίζεται ως ομάδες μικρών εξογκωμάτων γύρω από τους θύλακες, μερικές φορές με φλύκταινες που σπάνε και σχηματίζουν κρούστα, και συνοδεύεται από φαγούρα, κάψιμο και ευαισθησία στην αφή.

Η αφορμή είναι σχεδόν πάντα μια βλάβη στον θύλακα. Το Mayo Clinic αναφέρει ρητά το ξύρισμα πολύ κοντά, πολύ συχνά ή αντίθετα από τη φορά της τρίχας, την αποτρίχωση με κερί, ιδιαίτερα στην περιοχή του μπικίνι, καθώς και την τριβή από στενά ρούχα. Μετά τη βλάβη μπορεί να ακολουθήσει βακτηριακή επιμόλυνση, συνήθως από σταφυλόκοκκο.

Οι εγκλωβισμένες τρίχες

Το NHS περιγράφει τις εγκλωβισμένες τρίχες ως τρίχες που γυρίζουν και ξαναμπαίνουν στο δέρμα, δημιουργώντας ανασηκωμένα εξογκώματα με φαγούρα. Είναι πιο συχνές σε χοντρή ή σγουρή τρίχα και σε περιοχές όπως το πρόσωπο, τα πόδια, οι μασχάλες και η εφηβική χώρα. Το κερί, το τσιμπιδάκι και η κλωστή μπορούν επίσης να τις προκαλέσουν.

Η οδηγία του NHS για την πρόληψη είναι η απολέπιση, ώστε να ελευθερωθούν οι τρίχες που έχουν παγιδευτεί. Εξίσου σαφής είναι και για το τι δεν κάνουμε: δεν ξύνουμε, δεν σκαλίζουμε και δεν πιέζουμε την περιοχή, γιατί έτσι τραυματίζεται το δέρμα και ανοίγει ο δρόμος για λοίμωξη.

Η προετοιμασία πριν το ραντεβού

Οι δερματολόγοι της American Academy of Dermatology δίνουν πολύ συγκεκριμένες οδηγίες. Η τρίχα χρειάζεται μήκος περίπου μισό έως δύο εκατοστά, ενώ ό,τι είναι μεγαλύτερο κόβεται πρώτα με ψαλιδάκι. Η περιοχή πλένεται απαλά για να φύγουν σκόνη, νεκρά κύτταρα και υπολείμματα καλλυντικών, και πρέπει να είναι εντελώς στεγνή πριν την εφαρμογή.

Προϊόντα με ρετινόλη και συνταγογραφούμενα ρετινοειδή σταματούν δύο έως πέντε ημέρες νωρίτερα. Το κερί απλώνεται προς τη φορά της τρίχας και αφαιρείται γρήγορα προς την αντίθετη, με το δέρμα τεντωμένο. Οι οδηγίες που δίνουν τα αισθητικά κέντρα για την αποτρίχωση με κερί κινούνται στην ίδια λογική, και ο λόγος είναι ακριβώς αυτός: όσο λιγότερο τραβιέται και τραυματίζεται το δέρμα, τόσο μικρότερη η φλεγμονή που ακολουθεί.

Οι πρώτες σαράντα οκτώ ώρες

Μετά την αποτρίχωση η AAD προτείνει κρύες κομπρέσες για τον πόνο, αποφυγή καυτού μπάνιου ή ντους, φαρδιά ρούχα και ενυδάτωση με μη κομεδογόνο προϊόν χωρίς έλαια. Το Mayo Clinic προσθέτει την άμεση αλλαγή των ιδρωμένων ρούχων, ενώ το NHS συνιστά ένα δροσερό υγρό πανί στην περιοχή.

Η τριβή είναι ο βασικός εχθρός αυτών των δύο ημερών. Στην περιοχή του μπικίνι τα στενά ρούχα ακουμπούν ακριβώς εκεί που το δέρμα είναι πιο λεπτό, οπότε τα φαρδιά βαμβακερά τις πρώτες μέρες μετά από αποτρίχωση μπικίνι κάνουν αισθητή διαφορά. Η AAD σημειώνει επίσης ότι, λόγω αυτού του λεπτού δέρματος, οι πιο εκτεταμένες εφαρμογές στην περιοχή καλό είναι να γίνονται από επαγγελματία.

Πότε αναβάλλουμε το ραντεβού

• Σε ηλιοκαμένο ή ιδιαίτερα ευαίσθητο δέρμα.
• Όταν έχει ληφθεί ισοτρετινοΐνη τους τελευταίους έξι μήνες.
• Όσο χρησιμοποιούνται ρετινοειδή, μέχρι να περάσουν οι ημέρες αναμονής.
• Σε περιοχή με ενεργή φλεγμονή, πληγή ή σημάδια λοίμωξης.

Πότε χρειάζεται γιατρός

Ο ήπιος ερεθισμός υποχωρεί μόνος του. Η AAD συνιστά επικοινωνία με δερματολόγο όταν η ερυθρότητα ή το πρήξιμο επιμένουν πάνω από δύο ημέρες. Το Mayo Clinic βάζει όριο τη μία με δύο εβδομάδες για συμπτώματα που δεν υποχωρούν και ζητά άμεση αξιολόγηση σε ξαφνική αύξηση της ερυθρότητας και του πόνου, σε πυρετό ή σε ρίγη. Το NHS αναφέρει αντίστοιχα σημάδια για μια εγκλωβισμένη τρίχα που γίνεται πολύ επώδυνη, ζεστή και πρησμένη.

Ο συνδυασμός σωστού μήκους τρίχας, καθαρού και στεγνού δέρματος, ήπιας απολέπισης ανάμεσα στα ραντεβού και φαρδιών ρούχων μετά καλύπτει τις περισσότερες περιπτώσεις ερεθισμού. Για ό,τι επιμένει, η αξιολόγηση από δερματολόγο είναι ο ασφαλής δρόμος.

Πηγές

• Mayo Clinic, Folliculitis – Symptoms and causes. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/folliculitis/symptoms-causes/syc-20361634
• NHS, Ingrown hairs. https://www.nhs.uk/conditions/ingrown-hairs/
• American Academy of Dermatology, Hair removal: How to wax. https://www.aad.org/public/everyday-care/skin-care-basics/hair/how-to-wax

Η καρδιά χτυπά συνήθως με σταθερό ρυθμό, τόσο σταθερό που σπάνια τον προσέχουμε. Όταν ο σφυγμός γίνει ξαφνικά ακανόνιστος, το σώμα δίνει ένα σήμα που αξίζει να μην αγνοηθεί.

Η συχνότερη αιτία ενός ακανόνιστου παλμού είναι μια αρρυθμία που ξεκινά από τους κόλπους της καρδιάς. Παρακάτω συγκεντρώνονται όσα καταγράφουν για αυτήν επίσημες πηγές υγείας: το βρετανικό NHS, η Mayo Clinic και η Ευρωπαϊκή Καρδιολογική Εταιρεία (ESC).

Τι δείχνει ένας ακανόνιστος σφυγμός

Το NHS περιγράφει ως βασικά σημεία τον ακανόνιστο καρδιακό παλμό, δηλαδή σφυγμό που δεν είναι σταθερός, και την ξαφνική αίσθηση ότι η καρδιά χτυπά δυνατά, τρέχει, φτερουγίζει ή χάνει παλμούς. Μπορεί επίσης να καταγραφεί καρδιακή συχνότητα πάνω από 100 παλμούς το λεπτό. Σημειώνει όμως και κάτι κρίσιμο: αρκετές φορές δεν υπάρχει κανένα απολύτως σύμπτωμα, και αυτός είναι ο λόγος που η αρρυθμία εντοπίζεται συχνά τυχαία.

Τα συμπτώματα που αναφέρονται συχνότερα

Η Mayo Clinic παραθέτει τα εξής πιθανά σημεία:

• γρήγορος παλμός με αίσθηση φτερουγίσματος ή δυνατού χτύπου, δηλαδή αίσθημα παλμών
• πόνος στο στήθος
• ζάλη και αίσθηση λιποθυμίας
• κόπωση και αδυναμία
• μειωμένη αντοχή στην άσκηση
• δύσπνοια

Η ίδια πηγή σημειώνει ότι η αρρυθμία δεν εμφανίζεται πάντα με τον ίδιο τρόπο. Άλλοτε τα επεισόδια έρχονται και φεύγουν, διαρκώντας από λεπτά έως ώρες ή σπανιότερα έως μία εβδομάδα, άλλοτε η διαταραχή του ρυθμού είναι συνεχής και χρειάζεται ιατρική παρέμβαση για να αποκατασταθεί, και σε άλλες περιπτώσεις παραμένει μόνιμη και αντιμετωπίζεται με έλεγχο της καρδιακής συχνότητας.

Ποιοι έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο

Ο κίνδυνος αυξάνεται με την ηλικία. Το NHS αναφέρει ως παράγοντες την ηλικία από 55 ετών και άνω, το ανδρικό φύλο, την παχυσαρκία, το κάπνισμα, ορισμένα φάρμακα και τα αθλήματα αντοχής. Προσθέτει ότι η αρρυθμία μπορεί να σχετίζεται με υποκείμενες καταστάσεις, όπως η υψηλή αρτηριακή πίεση, η καρδιακή ανεπάρκεια, προβλήματα της μιτροειδούς βαλβίδας, ο διαβήτης, η νεφρική νόσος, οι παθήσεις του θυρεοειδούς και η υπνική άπνοια. Η Mayo Clinic προσθέτει στη λίστα το οικογενειακό ιστορικό, προηγούμενη καρδιοχειρουργική επέμβαση, πνευμονικά νοσήματα και τη χρήση διεγερτικών ουσιών.

Η σύνδεση με το εγκεφαλικό

Ο λόγος που η συγκεκριμένη αρρυθμία αντιμετωπίζεται με σοβαρότητα δεν είναι τα συμπτώματα, αλλά οι επιπλοκές. Η Mayo Clinic εξηγεί ότι το κύριο ζήτημα είναι ο σχηματισμός θρόμβου, ο οποίος μπορεί να προκαλέσει εγκεφαλικό επεισόδιο, με τον κίνδυνο να αυξάνεται με την ηλικία και με συνυπάρχουσες καταστάσεις όπως η υπέρταση, ο διαβήτης, η καρδιακή ανεπάρκεια και ορισμένες βαλβιδοπάθειες. Το NHS τοποθετεί τον στόχο της θεραπείας ακριβώς εκεί: στη διαχείριση των συμπτωμάτων και στη μείωση του κινδύνου επιπλοκών, όπως οι θρόμβοι, το εγκεφαλικό και η καρδιακή ανεπάρκεια. Αναλυτική περιγραφή της αιτιολογίας και των θεραπευτικών επιλογών για την κολπική μαρμαρυγή υπάρχει στο ενημερωτικό υλικό ειδικού καρδιοχειρουργού.

Πώς μπαίνει η διάγνωση

Ο ακανόνιστος σφυγμός από μόνος του δεν αποτελεί διάγνωση. Σύμφωνα με το NHS, ο έλεγχος γίνεται με ηλεκτροκαρδιογράφημα, υπερηχοκαρδιογράφημα, ακτινογραφία θώρακος και αιματολογικές εξετάσεις, μετά από παραπομπή σε καρδιολόγο. Το ηλεκτροκαρδιογράφημα είναι το βασικό εργαλείο, επειδή καταγράφει την ηλεκτρική δραστηριότητα της καρδιάς τη στιγμή του επεισοδίου.

AF-CARE: η σύγχρονη προσέγγιση

Οι κατευθυντήριες οδηγίες της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρείας του 2024 συνοψίζουν τη φροντίδα σε ένα μονοπάτι με την ονομασία AF-CARE. Αυτό περιλαμβάνει τη διαχείριση των συνοδών νοσημάτων και των παραγόντων κινδύνου, την αποφυγή του εγκεφαλικού και της θρομβοεμβολής, τη μείωση των συμπτωμάτων με έλεγχο συχνότητας και ρυθμού, και τη δυναμική επανεκτίμηση. Η ESC τονίζει ότι η αρρυθμία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται μεμονωμένα και ότι η αξιολόγηση των συνοδών νοσημάτων είναι κρίσιμη για κάθε πτυχή της φροντίδας. Αναφέρει επίσης την ευρύτερη εφαρμογή κατάλληλης αντιπηκτικής αγωγής με χρήση του σκορ CHA2DS2-VA, καθώς και την κοινή λήψη αποφάσεων για παραπομπή σε κατάλυση με καθετήρα ή χειρουργική κατάλυση. Για όποιον θέλει να καταλάβει σε απλή γλώσσα τι είναι η κολπική μαρμαρυγή και ποιες τεχνικές εφαρμόζονται, η σχετική ενημέρωση βοηθά πριν από τη συζήτηση με τον θεράποντα ιατρό.

Τι μπορεί να κάνει κανείς στην καθημερινότητα

Στην ενότητα πρόληψης, η Mayo Clinic αναφέρει τη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης και της χοληστερόλης, την αποφυγή του καπνού, διατροφή πλούσια σε θρεπτικά συστατικά και χαμηλή σε αλάτι, 30 λεπτά άσκησης την ημέρα, διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους, ύπνο 7 έως 9 ωρών και διαχείριση του άγχους. Πρόκειται για μέτρα που αφορούν γενικότερα την καρδιαγγειακή υγεία και δεν αντικαθιστούν την ιατρική παρακολούθηση.

Πότε χρειάζεται ιατρική εκτίμηση

Ένας σφυγμός που δεν είναι σταθερός, επαναλαμβανόμενο αίσθημα παλμών, δύσπνοια, ζάλη ή πόνος στο στήθος είναι λόγοι να ζητηθεί ιατρική εκτίμηση. Η ESC υπογραμμίζει ότι οι ομάδες υγείας πρέπει να επανεκτιμούν περιοδικά τη θεραπεία και να προσέχουν νέους τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου. Η απόφαση για το τι χρειάζεται κάθε άνθρωπος λαμβάνεται μόνο από τον γιατρό, με βάση το ιστορικό και τις εξετάσεις του.

Πηγές

• NHS, Atrial fibrillation. https://www.nhs.uk/conditions/atrial-fibrillation/
• Mayo Clinic, Atrial fibrillation – Symptoms and causes. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/atrial-fibrillation/symptoms-causes/syc-20350624
• European Society of Cardiology, Atrial fibrillation guidelines focus on shared and equal care, patient empowerment, comorbidities, evidence-based management and dynamic re-evaluation. https://www.escardio.org/news/press/press-releases/Atrial-fibrillation-guidelines-focus-on-shared-and-equal-care-patient-empowerment-comorbidities-evidence-based-management-and-dynamic-re-evaluation/