Ένα ξαφνικό αίσθημα ότι «τα έχω ξαναζήσει όλα αυτά», μια ανεξήγητη ανατριχίλα που ανεβαίνει από το στομάχι, λίγα δευτερόλεπτα που κάποιος κοιτάζει στο κενό και μετά δεν θυμάται τι έγινε. Τέτοιες εμπειρίες συχνά περνούν για κούραση ή άγχος. Σε ορισμένους ανθρώπους όμως είναι κρίσεις που ξεκινούν από τον κροταφικό λοβό του εγκεφάλου. Παρακάτω συγκεντρώνουμε τι λένε διεθνείς οργανισμοί για το πώς εκδηλώνονται, πώς διερευνώνται και πότε χρειάζεται άμεση βοήθεια.
Τι είναι ο κροταφικός λοβός και γιατί «πυροδοτεί» κρίσεις
Οι κροταφικοί λοβοί βρίσκονται στα πλάγια του εγκεφάλου, περίπου στο ύψος των αυτιών. Σύμφωνα με το Epilepsy Foundation, η επιληψία κροταφικού λοβού είναι η πιο συχνή μορφή εστιακής επιληψίας: περίπου 6 στους 10 ανθρώπους με εστιακή επιληψία έχουν αυτή τη μορφή. Διακρίνεται σε δύο τύπους. Η έσω (μέση) μορφή αφορά εσωτερικές δομές όπως ο ιππόκαμπος και αντιστοιχεί σχεδόν στο 80% των κρίσεων κροταφικού λοβού. Η πλάγια ή νεοφλοιώδης μορφή αφορά την εξωτερική επιφάνεια του λοβού.
Ο ίδιος οργανισμός αναφέρει ότι η έσω μορφή ξεκινά συνήθως μεταξύ 10 και 20 ετών, αν και μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία.
Η «αύρα»: τα σημάδια των πρώτων δευτερολέπτων
Πολλές κρίσεις ξεκινούν με αυτό που ονομάζεται αύρα. Στην πραγματικότητα η αύρα είναι η ίδια η αρχή της κρίσης, όσο ο άνθρωπος παραμένει σε επίγνωση. Το Epilepsy Foundation και η Cleveland Clinic περιγράφουν ως συχνές:
- αίσθημα déjà vu (έντονη οικειότητα) ή, αντίθετα, jamais vu (αίσθημα ότι κάτι γνώριμο φαίνεται άγνωστο),
- μια ανερχόμενη αίσθηση από το στομάχι προς το στήθος ή τον λαιμό, «πεταλούδες» ή ναυτία,
- ξαφνικό φόβο, πανικό ή άγχος χωρίς εμφανή λόγο,
- μια ζωντανή ανάμνηση που εμφανίζεται απρόσκλητα.
Κατά την Cleveland Clinic, η αύρα διαρκεί από λίγα δευτερόλεπτα έως περίπου δύο λεπτά. Επειδή τα συμπτώματα αυτά μοιάζουν με καθημερινές εμπειρίες, αξίζει να σημειώνετε αν επαναλαμβάνονται με τον ίδιο τρόπο, πόσο κρατούν και τι ακολουθεί.
Όταν χάνεται η επαφή με το περιβάλλον
Η κρίση μπορεί να εξελιχθεί σε εστιακή κρίση με διαταραχή της επίγνωσης. Ο άνθρωπος κοιτάζει σταθερά στο κενό, δεν απαντά ή απαντά μπερδεμένα. Συχνά εμφανίζονται αυτοματισμοί, δηλαδή επαναλαμβανόμενες κινήσεις χωρίς σκοπό: ψηλάφηση με τα δάχτυλα, τσίμπημα των ρούχων, μάσημα, κατάποση, «πλατάγισμα» των χειλιών ή έντονο ανοιγοκλείσιμο των ματιών. Η Cleveland Clinic αναφέρει επίσης διεσταλμένες κόρες.
Το Epilepsy Foundation σημειώνει ότι τέτοιες κρίσεις διαρκούν συνήθως από 30 δευτερόλεπτα έως ένα-δύο λεπτά και ότι μετά ο άνθρωπος μπορεί να νιώθει αδύναμος. Συχνά δεν θυμάται τι συνέβη, γι’ αυτό η περιγραφή από όσους ήταν παρόντες βοηθά πολύ τον γιατρό.
Πιθανές αιτίες
Η πιο συχνή δομική αλλαγή που συνδέεται με την έσω μορφή είναι η σκλήρυνση του ιππόκαμπου, δηλαδή ουλώδης ιστός στην περιοχή. Η Cleveland Clinic αναφέρει και την εστιακή φλοιώδη δυσπλασία, μια ανώμαλη συγκέντρωση νευρώνων. Και οι δύο πηγές σημειώνουν ότι περίπου δύο στους τρεις ανθρώπους με επιληψία κροταφικού λοβού είχαν ιστορικό πυρετικών σπασμών στη βρεφική ή παιδική ηλικία. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε παιδί με πυρετικούς σπασμούς θα αναπτύξει επιληψία, είναι όμως στοιχείο που αξίζει να αναφέρετε στον γιατρό.
Πώς γίνεται η διερεύνηση
Η διάγνωση στηρίζεται στο ιστορικό και σε εξετάσεις. Το ηλεκτροεγκεφαλογράφημα (ΗΕΓ) ή η παρακολούθηση με video-ΗΕΓ καταγράφει την ηλεκτρική δραστηριότητα του εγκεφάλου, ενώ η μαγνητική τομογραφία (MRI) αναζητά δομικές αλλαγές όπως η σκλήρυνση του ιππόκαμπου. Η Cleveland Clinic προσθέτει τη νευροψυχολογική αξιολόγηση, που εξετάζει μνήμη, λόγο και άλλες λειτουργίες.
Χρήσιμη προετοιμασία πριν από το ραντεβού είναι ένα απλό ημερολόγιο: ημερομηνία, ώρα, τι ένιωσε ο ίδιος ο ασθενής, τι είδαν οι γύρω του, πόσο κράτησε το επεισόδιο και πώς ήταν μετά. Ένα σύντομο βίντεο από κάποιον οικείο, αν γίνει με διακριτικότητα, μπορεί επίσης να βοηθήσει.
Οι επιλογές θεραπείας με λίγα λόγια
Η πρώτη γραμμή είναι τα αντιεπιληπτικά φάρμακα, η επιλογή των οποίων γίνεται από τον θεράποντα γιατρό. Σύμφωνα με το Epilepsy Foundation, περίπου δύο στους τρεις ανθρώπους με επιληψία κροταφικού λοβού πετυχαίνουν καλό έλεγχο των κρίσεων με φαρμακευτική αγωγή, ενώ σχεδόν ένα τρίτο δεν ανταποκρίνεται επαρκώς.
Για τις ανθεκτικές στα φάρμακα περιπτώσεις εξετάζεται, μετά από λεπτομερή αξιολόγηση, η χειρουργική αντιμετώπιση. Το Epilepsy Foundation αναφέρει ότι σε αυτή την ομάδα έως και 7 στους 10 ανθρώπους μπορεί να μείνουν χωρίς κρίσεις μετά από επέμβαση, ενώ κατά την Cleveland Clinic η πιο συχνή επέμβαση είναι η μερική κροταφική λοβεκτομή. Πρόκειται για ποσοστά σε ομάδες ασθενών και όχι για εγγύηση στην κάθε περίπτωση. Όποιος θέλει να διαβάσει πώς περιγράφει ένας νευροχειρουργός την κροταφική επιληψία, τη διερεύνησή της και τις χειρουργικές επιλογές, θα βρει σχετική σελίδα στην Αθήνα. Άλλες επιλογές που αναφέρουν οι πηγές είναι η διέγερση του πνευμονογαστρικού νεύρου, η εν τω βάθει εγκεφαλική διέγερση και, συμπληρωματικά, η κετογονική δίαιτα υπό ιατρική παρακολούθηση.
Τι κάνετε αν δείτε κάποιον να παθαίνει κρίση
Το NHS δίνει απλές οδηγίες πρώτων βοηθειών:
- μετακινήστε τον μόνο αν κινδυνεύει, για παράδειγμα κοντά σε δρόμο ή σε ζεστή κουζίνα,
- προστατέψτε το κεφάλι του αν είναι στο έδαφος και χαλαρώστε ό,τι σφίγγει γύρω από τον λαιμό,
- μη βάζετε τίποτα στο στόμα του, ούτε τα δάχτυλά σας, και μην του δίνετε φαγητό ή νερό μέχρι να συνέλθει πλήρως,
- μείνετε μαζί του, μιλήστε ήρεμα και σημειώστε πότε ξεκίνησε και πότε τελείωσε η κρίση.
Σύμφωνα με το NHS, καλείτε ασθενοφόρο αν είναι η πρώτη κρίση, αν διαρκεί πάνω από 5 λεπτά ή περισσότερο από όσο συνήθως, αν ακολουθεί δεύτερη χωρίς ανάκτηση της συνείδησης, αν υπάρχει σοβαρός τραυματισμός ή δυσκολία στην αναπνοή.
Κλείνοντας
Ένα déjà vu από μόνο του δεν σημαίνει επιληψία. Όταν όμως τέτοιες εμπειρίες επαναλαμβάνονται στερεότυπα, συνοδεύονται από στιγμές «απουσίας» ή κινήσεις που ο ίδιος δεν θυμάται, η εκτίμηση από νευρολόγο είναι το σωστό επόμενο βήμα. Η ακριβής περιγραφή των επεισοδίων κάνει τη διαφορά στη διάγνωση.
Πηγές
- Epilepsy Foundation, Temporal Lobe Epilepsy (TLE). https://www.epilepsy.com/what-is-epilepsy/syndromes/temporal-lobe-epilepsy
- Cleveland Clinic, Temporal Lobe Epilepsy (TLE): Causes, Symptoms & Treatment. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/17778-temporal-lobe-seizures
- NHS, What to do if someone has a seizure (fit). https://www.nhs.uk/symptoms/what-to-do-if-someone-has-a-seizure-fit/
Αφήστε μια απάντηση