Καρκίνος στο πάγκρεας στην οικογένεια: τι σημαίνει για εσάς

Όταν ένας γονιός, ένα αδέρφι ή ένας παππούς διαγνωστεί με καρκίνο παγκρέατος, η πρώτη ερώτηση που έρχεται στην υπόλοιπη οικογένεια είναι συνήθως η ίδια: «Κινδυνεύω κι εγώ;». Η απάντηση δεν είναι απλή, αλλά υπάρχουν ξεκάθαρα στοιχεία από αξιόπιστους φορείς υγείας που βοηθούν να καταλάβει κανείς τι ισχύει, ποια σημάδια αξίζει να προσέχει και πότε να μιλήσει με γιατρό.

Το άρθρο αυτό δεν αντικαθιστά την ιατρική συμβουλή. Σκοπός του είναι να δώσει στην οικογένεια μια ήρεμη, πρακτική εικόνα, ώστε οι αποφάσεις να παίρνονται με γνώση και όχι με φόβο.

Γιατί το οικογενειακό ιστορικό μετράει

Σύμφωνα με το Εθνικό Ινστιτούτο Καρκίνου των ΗΠΑ (NCI), όποιος έχει συγγενή πρώτου βαθμού (γονιό ή αδέρφι) ή περισσότερους συγγενείς δεύτερου βαθμού (παππού, γιαγιά, θείο, ξάδερφο) με καρκίνο παγκρέατος ή παγκρεατίτιδα, μπορεί να έχει αυξημένο κίνδυνο. Το NCI αναφέρει ότι έως το 10% των καρκίνων του παγκρέατος συνδέονται με κληρονομικά γενετικά σύνδρομα.

Ανάμεσα σε αυτά τα σύνδρομα είναι το κληρονομικό σύνδρομο καρκίνου μαστού και ωοθηκών (μεταλλάξεις στα γονίδια BRCA1 και BRCA2), το σύνδρομο Lynch, το σύνδρομο Peutz-Jeghers και η κληρονομική παγκρεατίτιδα. Αν στην οικογένεια υπάρχουν και άλλοι καρκίνοι, όπως του μαστού ή των ωοθηκών, αυτό είναι μια πληροφορία που αξίζει να ειπωθεί στον γιατρό.

Ταυτόχρονα, ο κίνδυνος δεν σημαίνει βεβαιότητα. Το ίδιο το NCI τονίζει ότι πολλοί άνθρωποι με παράγοντες κινδύνου δεν εμφανίζουν ποτέ τη νόσο, ενώ άλλοι χωρίς γνωστό παράγοντα την εμφανίζουν.

Οι υπόλοιποι παράγοντες κινδύνου

Το οικογενειακό ιστορικό είναι μόνο ένα κομμάτι. Το NHS και το NCI αναφέρουν και άλλους παράγοντες που αυξάνουν την πιθανότητα:

• Ηλικία: ο κίνδυνος αυξάνεται με τα χρόνια. Κατά το NHS, η νόσος δεν είναι συχνή κάτω από τα 40.
• Κάπνισμα: το NCI το χαρακτηρίζει σημαντικό παράγοντα κινδύνου.
• Χρόνια παγκρεατίτιδα: η μακροχρόνια φλεγμονή μπορεί να βλάψει τον ιστό του παγκρέατος.
• Διαβήτης: αυξάνει τον κίνδυνο, ενώ ένας διαβήτης που εμφανίστηκε πρόσφατα μπορεί, σύμφωνα με το NCI, να είναι και σύμπτωμα.
• Παχυσαρκία: συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο.

Ορισμένοι από αυτούς τους παράγοντες δεν αλλάζουν, όπως η ηλικία και τα γονίδια. Άλλοι όμως αλλάζουν, και εκεί η οικογένεια μπορεί να κάνει πολλά μαζί.

Τα σημάδια που δεν πρέπει να περνούν απαρατήρητα

Το NHS εξηγεί ότι ο καρκίνος του παγκρέατος μπορεί να μην έχει συμπτώματα ή αυτά να είναι δύσκολο να εντοπιστούν. Τα πιο χαρακτηριστικά είναι:

• κιτρίνισμα του δέρματος ή του λευκού των ματιών (ίκτερος), συχνά με φαγούρα, σκουρόχρωμα ούρα και ανοιχτόχρωμα κόπρανα,
• απώλεια όρεξης ή βάρους χωρίς προσπάθεια,
• κούραση και έλλειψη ενέργειας,
• πόνος στο πάνω μέρος της κοιλιάς και στην πλάτη, που μπορεί να χειροτερεύει με το φαγητό ή την κατάκλιση και να βελτιώνεται όταν σκύβετε μπροστά,
• ναυτία, διάρροια ή δυσκοιλιότητα και συμπτώματα δυσπεψίας, όπως φούσκωμα.

Το NHS συστήνει επείγουσα επικοινωνία με γιατρό αν κιτρινίσει το δέρμα ή τα μάτια, και επίσκεψη αν τα συμπτώματα χειροτερεύουν ή δεν υποχωρούν μετά από δύο εβδομάδες. Τα περισσότερα από αυτά τα συμπτώματα είναι συχνά και οφείλονται σε άλλες, πιο απλές αιτίες. Γι’ αυτό η σωστή στάση είναι ο έλεγχος, όχι ο πανικός.

Ποιες εξετάσεις μπορεί να χρειαστούν

Αν ο γιατρός κρίνει ότι χρειάζεται διερεύνηση, το NHS περιγράφει τις συνηθισμένες εξετάσεις: αιματολογικές εξετάσεις, υπερηχογράφημα (και ενδοσκοπικό υπερηχογράφημα), αξονική, PET ή μαγνητική τομογραφία, βιοψία από το πάγκρεας και ERCP, όπου ένα ενδοσκόπιο περνά από το στόμα και λαμβάνονται ακτινογραφίες. Δεν χρειάζονται απαραίτητα όλες.

Για όσους θέλουν να διαβάσουν αναλυτικά πώς γίνεται η διάγνωση και ποιες επιλογές θεραπείας υπάρχουν στην Ελλάδα, η σελίδα για τον καρκίνο στο πάγκρεας του χειρουργού Δρ. Κωνσταντινίδη εξηγεί τον ρόλο του ενδοσκοπικού υπερηχογραφήματος και της ERCP, καθώς και τις βασικές επεμβάσεις: την επέμβαση Whipple για όγκους της κεφαλής του παγκρέατος και την περιφερική παγκρεατεκτομή για όγκους στο σώμα και την ουρά. Όπως αναφέρεται εκεί, το σχέδιο θεραπείας για κάθε ασθενή αποφασίζεται από Ογκολογικό Συμβούλιο, μια ομάδα γιατρών διαφορετικών ειδικοτήτων.

Πώς μπορεί να βοηθήσει η οικογένεια

Η διάγνωση ενός συγγενή επηρεάζει όλο το σπίτι. Μερικά πρακτικά βήματα:

• Γράψτε το οικογενειακό ιστορικό: ποιος συγγενής είχε ποιον καρκίνο και σε ποια ηλικία. Είναι η πιο χρήσιμη πληροφορία για τον γιατρό.
• Ρωτήστε για γενετική συμβουλευτική: το NCI αναφέρει ότι οι γενετικοί σύμβουλοι βοηθούν να καταλάβει κανείς αν έχει γενετικό παράγοντα κινδύνου, και ότι για άτομα υψηλού κινδύνου μπορεί να υπάρχουν επιλογές προσυμπτωματικού ελέγχου.
• Συνοδεύστε στα ραντεβού: το NHS προτείνει να έχει ο ασθενής κάποιον μαζί του στις συναντήσεις με τους γιατρούς, γιατί η ενημέρωση μπορεί να είναι πολλή και αγχωτική.
• Κάντε αλλαγές μαζί: διακοπή καπνίσματος, λιγότερο αλκοόλ, λιγότερο κόκκινο και επεξεργασμένο κρέας και απώλεια περιττών κιλών είναι, κατά το NHS, τρόποι να μειωθεί η πιθανότητα. Είναι πιο εύκολο όταν το κάνει όλη η οικογένεια.

Τι να κρατήσετε

Ένας συγγενής με καρκίνο παγκρέατος είναι λόγος για ενημέρωση, όχι για φόβο. Μιλήστε με τον γιατρό σας για το ιστορικό της οικογένειας, ρωτήστε αν η γενετική συμβουλευτική έχει νόημα για εσάς και μην αγνοείτε συμπτώματα όπως ο ίκτερος ή η ανεξήγητη απώλεια βάρους. Η έγκαιρη αναζήτηση βοήθειας, όπως σημειώνει και το NHS, μπορεί να κάνει τη θεραπεία ευκολότερη.

Πηγές

• NHS, Symptoms of pancreatic cancer. https://www.nhs.uk/conditions/pancreatic-cancer/symptoms/
• NHS, Causes of pancreatic cancer. https://www.nhs.uk/conditions/pancreatic-cancer/causes/
• NHS, Tests and next steps for pancreatic cancer. https://www.nhs.uk/conditions/pancreatic-cancer/tests-and-next-steps/
• National Cancer Institute, Pancreatic Cancer Causes and Risk Factors. https://www.cancer.gov/types/pancreatic/causes-risk-factors